Fethiye'nin güneyindeki bir yamaca yaslanan, çatıları çökmüş yaklaşık 500 taş evin sessizce sıralandığı Kayaköy, 1923 nüfus mübadelesinden sonra boşalan ve bir daha yerleşilmeyen Türkiye'nin en bilinen "hayalet köyü"dür. Bugün açık hava ören yeri olarak korunan köy, gezenlerde hem hüzün hem hayranlık uyandırır.
Hikâyesi: Köyün eski adı Levissi'dir; bu ad, antik Karmylassos (Karmilessos) adının zamanla Lebessos'a, ardından Levissi'ye dönüşmesiyle anılır. Yüzyıllar içinde burada Rum-Ortodoks bir cemaat yerleşmiş; zanaatkârları, çiftçileri ve tüccarlarıyla canlı bir kasaba haline gelmiştir. 20. yüzyıl başında nüfusunun birkaç bine ulaştığı belirtilir.
Yunan-Türk Savaşı'nın ardından köyün Rum sakinleri 1922'den itibaren ayrılmaya başladı; 30 Ocak 1923'te Lozan'da imzalanan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi sözleşmesiyle bu göç kalıcı hale geldi. Yerlerine yerleştirilen mübadiller dik yamaçtaki yaşama tam olarak uyum sağlayamadı; 1957 Fethiye depremi boş kalan evlerin çoğunu büyük ölçüde harabeye çevirdi. Böylece köy bugünkü "terk edilmiş" görünümünü aldı.
Edebiyat ve sinemada: Kayaköy, Louis de Bernières'in "Birds Without Wings" (Kanatsız Kuşlar) romanındaki kurgusal Eskibahçe kasabasına ilham veren yer olarak gösterilir. Russell Crowe'un yönettiği "The Water Diviner" (Son Umut, 2014) filminin bazı sahneleri de burada çekilmiştir.
Görülmesi Gerekenler:
- Yukarı Kilise (Taksiyarhis): 19. yüzyıldan kalma, köyün en görkemli yapılarından biri. İçindeki siyah-beyaz çakıl taşı mozaik zeminler dikkat çekicidir.
- Aşağı Kilise (Panagia Pyrgiotissa): Köyün ikinci büyük kilisesi; burada da geleneksel çakıl taşı mozaik döşeme görülür. (Her iki kilise de güvenlik nedeniyle zaman zaman içeriye kapalı olabilir; uyarı levhalarına dikkat edin.)
- Şapeller: Köye ve ovaya dağılmış çok sayıda küçük şapel vardır; yukarılara çıktıkça köyün ve ovanın panoraması açılır.
- Çeşmeler ve sarnıçlar: Köyün su kültürünü yansıtan taş yapılar.
- Üst sırttaki tepe noktası: Tüm köyü kuşbakışı gören, fotoğraf için en iyi nokta.
Giriş: Ücretli açık hava ören yeridir; MüzeKart geçerlidir (güncel giriş ücretini ve kapanış saatini gişeden teyit edin). Yapılar arasında işaretli patikalar mevcuttur.
Ulaşım: Villa'dan (Karaçulha) hareketle araçla yaklaşık 10 km, 15-20 dakika sürer. Fethiye merkezden Hisarönü/Ölüdeniz yönüne sapan dağ yolu kullanılır. Maceracı misafirler için Kayaköy'den Soğuksu Koyu'na ya da daha dik bir tırmanışla Ölüdeniz'e inen yürüyüş patikaları (yer yer eski taş yollar, Likya Yolu'nun bir bölümü) vardır; iyi ayakkabı şarttır.
En İyi Saat: Sabah erken (09:00-11:00) veya akşamüstü (16:00 sonrası). Taş evler arasında gölge azdır; öğle sıcağından kaçının. Akşam ışığında köyün altın rengi görünümü ve gün batımı çok güzeldir.
En İyi Sezon: İlkbahar (Nisan-Mayıs) en uygun dönemdir; yamaçlar kır çiçekleriyle kaplanır, hava yürüyüş için idealdir. Sonbahar da serin ve sakindir.
İpuçları:
- Spor/trekking ayakkabısı giyin; zemin taşlı, eğimli ve kaygan olabilir.
- Şapka, güneş kremi ve bol su alın; köy içinde gölge ve büfe sınırlıdır.
- Çökmüş duvarlara tırmanmayın, eşiklerde dikkatli olun; yapılar tarihi ve kırılgandır.
- Fotoğraf için sabah ya da akşam ışığını tercih edin.
- Ziyaret öncesi köy girişindeki kafelerde yöresel gözleme molası verebilirsiniz.
- Köyü saygıyla gezin: burası bir mübadele anısı ve ortak kültürel mirastır.
