Kumluova ovasının verimli topraklarında, sazlıklar ve sular arasında uzanan Letoon tek başına bir şehir değil; tüm Likya'nın ortak kutsal alanıydı. Leto, Apollon ve Artemis'e adanmış üç tapınağı, üç dilli ünlü yazıtı ve suların arasındaki kalıntılarıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan, bölgenin önemli antik merkezlerinden biridir.
Hikâyesi ve Efsanesi: Letoon, adını ana tanrıça Leto'dan alır. Efsaneye göre Leto, tanrıça Hera'nın öfkesinden kaçarken ikizleri Apollon ve Artemis ile birlikte Likya'ya gelir. Susuzluktan kıvranan tanrıça bir sudan içmek isteyince yöre halkı onu kovmaya çalışır ve suyu çamurlandırır. Leto da bu köylüleri kurbağaya çevirerek cezalandırır; ovayı dolduran sular ve kalıntıların arasından gelen kurbağa sesleri bu efsaneyi yaşatır. Apollon, Artemis ve Leto zamanla Likyalıların ulusal tanrıları kabul edilmiş; Letoon, Likya Birliği'nin dini törenlerine, ulusal bayramlarına ve yönetimin kararlarını halka duyurduğu kutsal meclis alanına ev sahipliği yapmıştır. Komşusu Ksanthos (Xanthos) ile birlikte 1988'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.
Görülmesi Gerekenler:
- Üç Tapınak: Yan yana sıralanan, Leto, Apollon ve Artemis'e adanmış üç tapınağın temelleri ve sütun kalıntıları. Apollon tapınağında bir taban mozaiği bulunmuştur.
- Üç Dilli Yazıt (Stel): Likçe, Antik Yunanca ve Aramice yazılmış, 1973'te bulunan dört yüzlü stel, Likya dilinin anlaşılmasında önemli rol oynamıştır. Stelin aslı bugün Fethiye Müzesi'nde sergilenmektedir.
- Helenistik Tiyatro: Alanın en iyi korunmuş yapısı; oturma sıraları büyük ölçüde ayakta kalmıştır. Süslü doğu girişinde Dionysos başları ile trajik ve komik tiyatro maskelerini gösteren kabartmalar dikkat çeker.
- Nymphaion (Kutsal Çeşme/Havuz): Tapınakların önünde, kutsal pınarın üzerine kurulmuş, bir bölümü suyun altında kalmış anıtsal çeşme yapısı.
- Bizans Bazilikası: Antik kentin geç döneminde, tapınaklardan devşirilen taşlarla inşa edilmiş erken Hristiyanlık dönemi kilisesinin kalıntıları.
Ulaşım: Villa'dan (Karaçulha) güneye, Seydikemer–Kumluova yönüne doğru yaklaşık 52 km, araçla 55-65 dakika sürer. Yol Eşen ovasından ve Kumluova üzerinden geçer; Ksanthos antik kentine de çok yakındır (yaklaşık 4 km). İki ören yerini aynı günde gezmenizi öneririz.
Giriş: Ücretli ören yeridir; MüzeKart geçerlidir. Güncel giriş ücreti ve ziyaret saatlerini gişeden teyit etmenizi öneririz.
En İyi Saat ve Sezon: İlkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahar (eylül-ekim) en uygun dönemlerdir; ova bu aylarda yemyeşildir. Yaz aylarında sabah erken veya ikindiden sonra gidin, çünkü gölge azdır. Sular ve sazlıklar nedeniyle akşamüstü ışığı fotoğraf için çok güzeldir.
İpuçları:
- Şapka, güneş kremi ve bol su alın; alan açık ve büyük ölçüde gölgesizdir.
- Rahat, kapalı spor ayakkabı giyin — zemin yer yer ıslak, çamurlu ve sazlıktır.
- Yaz aylarında sivrisinek kovucu faydalı olur (sulak alan).
- Üç dilli yazıtın aslını görmek isterseniz dönüş yolunda Fethiye Müzesi'ne uğrayın.
- Kalıntılara ve mozaiklere dokunmayın, üzerlerine basmayın.
- Yakındaki Ksanthos'u da programınıza ekleyin; ikisi birbirini tamamlar.
